Revitalization Programme

Onlangs het meer as 2000 tale wêreldwyd tot uitsterwing gesnuwel en baie andere het selfs net ʼn handjie vol mense oor. Die Vereenigde Nasies bespeur dat meer as die helfte van die tale in gebruik minder as 10 000 sprekers en kwart minder as 1 000 sprekers het. Met sekerheid kan gesê word dat tale nie net voor die son verdwyn soos mis nie. Tale soos kulture is dinamies en waar tale in kontak met andere kom, kom taalresidu voor.

Die terugkeering van die taalverskuiwingsproses waarvolgens die meeste Khoekhoe en San noodgedwonge Afrikaans moes gebruik as primêre kommunikasie taal is ʼn area van groot belang deurgans in hierdie saamgestelde studie bundel geniet. Die ommeswaai terug na die Khoekhoegowab (Khoikhoitaal) is ʼn intergrale deel van die kultuur herlewingsproses juis hier in Suid Afrika. Wat hier tans gebeur is nie ʼn geïsoleerde gebeurtenis nie, maar op globale vlak word die prentjie meer duideliker weens die magdom voorbeelde van taalherlewing wat geskied. Kyk byvoorbeeld na die Hebreeuse taal wat die enigste taal is wat van uitgestorwe in die gesproke vorm tot amptelike offisiële taal ontwikkel was en tans deur miljoene mense gepraat word! Ander taalherlewingsvoorbeelde sluit in die Maori, Hawaian, Prussian, Kornish, Gaelic, Welsh, Iers, Basque, Catalan, Anu, ens.

Om ʼn goeie begrip van taalhernuwing te verseker moet mens kyk na die stand van taal sake tans. Taalkundiges maak gebruik van die mees aardigste terme ter beskrywing van tale. ʼn Taal sonder enige inheemse sprekers (mense wat die taal van jonks af praat) word dood of uitgestorwe genoem, terwyl ʼn taal met geen jonk sprekers “moribund” bestempel word. Hierteenoor word ʼn taal met net ʼn handjie vol sprekers as bedryg geklassifiseer. Taalherlewing is juis pogings om bedrygde tale te behou en te beskerm!

Hierdie taalherlewingsprogram is ʼn poging deur individue, belange-, kultuur- en gemeenskapsgroepe vir die ommekeer in die agteruitgaan van die Khoikhoitaal (Khoekhoegowab). Hierdie taal was seker die mees wydverspreidste taal in Suider Afrika weens sy magdom dialekte en geografiese gebruiksvorme. Soos die bedrygde wit renoster is die toestand van hierdie taal in Suid-Afrika van so ʼn aard dat ons taal erfenis in gevaar is. Die doelwit van die taalherlewing is juis toegespits op die herstel van die gesprokke gebruik van die taal sodat dit in alledagse gesprekke van betrokke gemenskappe gehoor kan word. Taalherlewing omhels ook prosesse soos taal-terugwinning en taal-hernuwing.

In die geval van die Khoekhoe en San soos met ander eerste nasies, het die verlies van inheemse tale, kunsmatig geskied en soos in die geval van mens veroorsaakde bedrygde spesie krisisse, is dit nodig dat daar iets hieromtrent gedoen word! A.g.v die menseslagtende aard van kolonialisme was oer oue tale opsetlik verwoes.

in die wêreld, behalwe vir ʼn paar uitsonderinge was die Europese Kolonialisme so brutal soos in die geval van die volksmoord op die Boesman en Khoekhoe nie! As wetenskaplike en antropologiese gesogtheid het hierdie Oermense mettertyd die mees nagevorsde mense op Aarde geword! Hulle tale was deur die Europieërs vereenselwig met onduidelike geraas soos die kloek van hane en die babbel van kalkoene, en wanneer hulle praat poep hulle met hulle tonge in hul monde!

Die Khoi-San taalfamilie groep is sekerlik die oudste, steeds-bestaande taalfamilie groep in die ganse wêreld. Diè Oermense was grootliks onderdruk geplaas deur ander Afrika stamme; deur Nederlandse nedersetting; Engelse afskeidingsbeleide en later Apartheid regime van die Afrikaner-Boere en was later geabsorbeer in Afrikaans-sprekende “Kleurling” gemeenskappe, terwyl andere opgesuig was deur nabygelëede heersende beide Afrika en Europeuse gemeenskappe en in die populasie slawe van die Ooste (China, Malaysia, ens.) en van ander Afrika lande.

Joshua Fishman voer aan dat geduld, voorsorg en funksionele spesialisering broodnodig is om tale te bevorder en stel ʼn 8 fase proses voor in sy taalherlewingsmodel vir bedrygde tale

  1. Aanlering van die taal deur volwassenes wat inderdaad as vakleerlinge optree. Hierdie is veral toepas weens die feit dat die meeste sprekers reeds oud is en in verafgelëe plekke is.
  2. Bring ʼn sosiale integreerde bevolking van aktiewe sprekers tot stand (by hierdie fase word klem gepas op die gesprokke vorm van die taal en in mindere mate die geskrewe vorm daarvan.
  3. In gemeenskappe waar daar ʼn redelike aantal mense is wat die taal gebruik, moet die informele gebruik van die taal deur mense van verskillende ouderdomsgroepe en in gesinne aangemoedig word. Asook om die daaglikse gebruik van die taal te ondersteun deur die totstandkoming van plaaslike gemeenskapsinstansies waar die taal eksklusief gebruik, beskerm en aangemoedig word.
  4. In areas waar taalbevoegdheid in alle ouderdomsgroepe bereik is moet lees-en-skryf-kennis bevorder word, maar in ʼn onafhanklike manier waar nie gesteun word op die staat onderwys sisteem nie
  5. Waar die staat dit toelaat en waar getalle dit waarborg moet die gebruik van die taal aangemoedig word in verpligte staatsonderwys.
  6. Waar is bogenoemde fases bereik en gekonsolideer is moet die gebruik van die taal aangemeodig word in die werksplek.
  7. Waar is bogenoemde fases bereik en gekonsolideer is moet die gebruik van die taal aangemeodig word in plaaslike regeringsdienste en in die media
  8. Waar is bogenoemde fases bereik en gekonsolideer is moet die gebruik van die taal aangemeodig word in hoë opvoeding en regering

David Crystal stel 6 faktore voor wat tale kan aanhelp om te vorder. Hy is van die opinie dat ʼn bedrygde taal bevorder sal word indien die sprekers:

  1. hulle reputasie, gesag, prestige kan verbeter binne oorheersende gemeenskap
  2. hulle rykdom, invloed en vermoë verbeter
  3. hulle wetlike gesag onder oë van die oorheersende gemeenskap verbeter
  4. ʼn sterk teenwoordigheid in onderwys sisteem beklee
  5. hulle eie taal kan skryf
  6. gebruik maak van elektroniese tegnologie

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s